Серіктестер мен басымдықтар: қазақстандықтар сыртқы саясаттан не күтеді
Исследовательский проект
Біз зерттеуде Қазақстанның сыртқы саясатын қазақстандықтардың өз пайымымен талдадық. Қоғам кімдерді сенімді серіктес деп қабылдайды, қай бағыттан қауіп сезінеді және қазіргі сыртқы саясат олардың үміті мен көңіл күйіне қаншалықты сәйкес келеді. Осы сұрақтарға жауап іздедік.
Внешняя политика обычно кажется чем‑то далеким и элитарным — сферой закрытых переговоров и больших геополитических игр. На деле она каждый день заходит к нам в дом: в цены в магазинах, в стоимость и доступность виз, в курс тенге, в то, какие товары исчезают или появляются на полках.
Серіктестер мен басымдықтар: қазақстандықтар сыртқы саясаттан не күтеді
Исследовательский проект
Біз зерттеуде Қазақстанның сыртқы саясатын қазақстандықтардың өз пайымымен талдадық. Қоғам кімдерді сенімді серіктес деп қабылдайды, қай бағыттан қауіп сезінеді және қазіргі сыртқы саясат олардың үміті мен көңіл күйіне қаншалықты сәйкес келеді. Осы сұрақтарға жауап іздедік.
Внешняя политика обычно кажется чем‑то далеким и элитарным — сферой закрытых переговоров и больших геополитических игр. На деле она каждый день заходит к нам в дом: в цены в магазинах, в стоимость и доступность виз, в курс тенге, в то, какие товары исчезают или появляются на полках.
Шешім қабылдарда «халық пікіріне» емес, барлық тараптың мүддесін ескеретін мәміле жасауға басымдық берілетін сыртқы саясат элиталар еншісіндегі шаруа деген пікір бар. Зерттеулер нәтижесіне қарағанда, азаматтар сыртқы саясат жөнінде көбіне партия мен медиадағы элиталардың сигналдарын арқау етіп пікір қалыптастырады. Өйткені сыртқы саясаттағы мәселелер күрделі әрі бұқаралық тәжірибеде аңғарыла бермейді: адамдар халықаралық саясатта қабылданған шешімдер өзінің күнделікті өміріне әсер етпейді деп есептейді.
- Телефон арқылы жүргізілген жаппай сауалнама, (CATI): 1000 респондент
- Фокус-топ талқылары: 4 онлайн-топ (қазақ және орыс тілінде, қала мен ауыл тұрғындары)
- Сарапшылар сауалнамасы: 94 сарапшы (зерттеушілер, журналистер, талдаушылар, азаматтық қоғам өкілдері)
- Іріктелген топ жынысы, жасы, тұрғылықты өңірі мен тілі бойынша Қазақстанның ересек халқын (жасы 18-ден асқан) репрезентатив түрде бейнелейді.
- Іріктеу қателігі: 95% сенімділік деңгейінде ±3,1%-дан аспайды
- Өткізу мерзімі: 2025 жылғы шілде – қараша
- Негізгі бағыт: сыртқы саясатты қабылдау, серіктестерді бағалау және дипломатиядан күтілетін нәтижелер
НЕГІЗГІ ТҮЙІН
НЕГІЗГІ ТҮЙІН
Ішкі саясат қоғам үшін басты басымдық
Қазақстандықтар әлемдегі оқиғаларға қызығушылық танытады. Дегенмен респонденттердің 65%-ы мемлекет ең алдымен ішкі мәселелерді шешуі керек, ал дипломатиялық белсенділік кейінгі кезекте болуы тиіс деп есептейді.
Егер сыртқы бастамалар қазақстандықтарға нақты пайда әкелмесе – экономика дамымаса, технологияларға қолжетімділік артпаса, жаңа жұмыс орындары ашылмаса – онда олар шынайы мәселелерден назарды басқаға аудару әрекеті ретінде бағаланады.
Егер сыртқы бастамалар қазақстандықтарға нақты пайда әкелмесе – экономика дамымаса, технологияларға қолжетімділік артпаса, жаңа жұмыс орындары ашылмаса – онда олар шынайы мәселелерден назарды басқаға аудару әрекеті ретінде бағаланады.
Қазақстандықтар әлемдегі жағдайды көбіне пессимистік тұрғыдан қарайды
Жас ерекшелігі маңызды рөл атқарады: жастар жағдайға көбірек оң көзқараспен қарайды, ал жас ұлғайған сайын пессимистік бағалар үлесі тұрақты түрде арта түседі.
Адамдардың әлем туралы түсініктері көбіне алған ақпарат арқылы қалыптасады. Халықаралық қақтығыстар көпшіліктің назарында, алайда адамдар бұл оқиғалар жайлы ашық ұстаным білдіруден қашқақтайды.
Адамдардың әлем туралы түсініктері көбіне алған ақпарат арқылы қалыптасады. Халықаралық қақтығыстар көпшіліктің назарында, алайда адамдар бұл оқиғалар жайлы ашық ұстаным білдіруден қашқақтайды.
Қазақстан ірі державалардың мүдделері тоғысқан кеңістікте орналасқан
Қоғамда Қазақстан Ресей, Қытай және АҚШ сияқты ірі державалардың геосаяси мүдделерінің ықпалында қалып, осал күйде тұр деген түсінік басым. Бұл халықтың алаңдаушылығын туғызып, мемлекеттің шынайы егемендігіне деген күмәнді көзқарасты қалыптастырады.
«Біз өз тәуелсіздігімізді толық сезініп отырған жоқпыз, оны әлемге көрсетуге де дайын емеспіз. Өзімізді [...] Ресейдің бір болысы сияқты ұстаймыз. Халықаралық келісімдерімізді оқысаң, [...] тікелей сауда жасауға болмайды, бәрі ресейлік компаниялар арқылы жүреді. Мысалы, тоғыз долларға сатуға болар еді, бірақ алты долларға сатып отырмыз».
Әйел, 44 жаста, ауыл тұрғыны
«Ал әлемдегі осындай болмашы ғана өзгерістердің өзі біздің валютамызға бірден әсер етеді, өкінішке қарай. Себебі [...] біз импортқа қатты тәуелді Елміз».
Ер, 44 жаста, қала тұрғыны
«Біз өз тәуелсіздігімізді толық сезініп отырған жоқпыз, оны әлемге көрсетуге де дайын емеспіз. Өзімізді [...] Ресейдің бір болысы сияқты ұстаймыз. Халықаралық келісімдерімізді оқысаң, [...] тікелей сауда жасауға болмайды, бәрі ресейлік компаниялар арқылы жүреді. Мысалы, тоғыз долларға сатуға болар еді, бірақ алты долларға сатып отырмыз».
Әйел, 44 жаста, ауыл тұрғыны
«Ал әлемдегі осындай болмашы ғана өзгерістердің өзі біздің валютамызға бірден әсер етеді, өкінішке қарай. Себебі [...] біз импортқа қатты тәуелді Елміз».
Ер, 44 жаста, қала тұрғыны
Көпвекторлы саясат – қажетті, бірақ мәжбүрлі таңдау
Қазақстандықтардың 66%-ы Ресей, Қытай және Батыс арасындағы тепе-теңдікті сақтауға бағытталған көпвекторлы саясатты қолдайды. Алайда бұл бағыт ерікті таңдау ретінде емес, мәжбүрлі қажеттілік ретінде қабылданады. Мұның негізгі себептері:
«Қақтығыстан қашу, сыртқы елдермен жанжалдан имену елдің бейбітсүйгіш, ымырашыл серіктес ретінде танылып, қолдау табуына жол ашады. Алайда бұл ұстаным экономиканың өсуіне де, өз азаматтарына нақты пайда әкелуге де ықпал етпейді».
Әйел, 54 жаста, ауыл тұрғыны
- тәуелсіз әрі дербес саясат жүргізуге жеткілікті ресурстардың болмауы;
- географиялық осалдық (көршілер – ірі державалар);
- ядролық қарудың және қуатты армияның жоқтығы.
«Қақтығыстан қашу, сыртқы елдермен жанжалдан имену елдің бейбітсүйгіш, ымырашыл серіктес ретінде танылып, қолдау табуына жол ашады. Алайда бұл ұстаным экономиканың өсуіне де, өз азаматтарына нақты пайда әкелуге де ықпал етпейді».
Әйел, 54 жаста, ауыл тұрғыны
Сыртқы саясатта қазақстандықтарды ең алдымен экономикалық қауіптер алаңдатады
Жаппай сауалнама нәтижесінде ең алдымен экономикалық қауіптер алдыңғы орынға шықты, одан кейін әскери агрессия қаупі мен саяси қысым тәуекелі аталады.
«Ресейге қарсы санкциялар бар ғой [...] – қалай болғанда да, бағалар бізде де дәл сол жақтағыдай қымбаттап жатыр. Бұл отбасының бюджетін қатты әсер етіп отыр, өйткені кейбір азық-түліктің бағасы кейінгі бірнеше жылда тура үш–төрт есе өсіп кетті».
Әйел, 35 жаста, қала тұрғыны
«Біз президентімізбен бірге жуас, тым лояль болып кеткеніміз сонша – жақында тіпті әр пәтерде қытайлар тұрып алатындай. Ал жер асты байлығымыз оңды-солды кетіп жатыр, елдің өзінде соның небәрі 15% ғана қалады».
Әйел, 59 жаста, қала тұрғыны
«Ресейге қарсы санкциялар бар ғой [...] – қалай болғанда да, бағалар бізде де дәл сол жақтағыдай қымбаттап жатыр. Бұл отбасының бюджетін қатты әсер етіп отыр, өйткені кейбір азық-түліктің бағасы кейінгі бірнеше жылда тура үш–төрт есе өсіп кетті».
Әйел, 35 жаста, қала тұрғыны
«Біз президентімізбен бірге жуас, тым лояль болып кеткеніміз сонша – жақында тіпті әр пәтерде қытайлар тұрып алатындай. Ал жер асты байлығымыз оңды-солды кетіп жатыр, елдің өзінде соның небәрі 15% ғана қалады».
Әйел, 59 жаста, қала тұрғыны
Ресей бір мезетте әрі одақтас, әрі экзистенциялық қауіп ретінде қабылданады
Ресей қазақстандықтардың санасында қайшылықты орын алады.
Соңғы бес жылда Ресейге көзқарас айқын өзгерді: 2020 жылғы 81% оң бағадан 2025 жылы 53%-ға дейін төмендеген, яғни шамамен 1,5 есе қысқарған. Бұл Ресейге қатысты амбиваленттіліктің күшейгенін көрсетеді: адамдар онымен серіктестік қажет екенін түсінеді, бірақ оның асимметриялық сипатына алаңдайды.
Парадокс мынада: Ресей эмоциялық әрі экономикалық тұрғыдан жақын («жақын шеңберде»), бірақ оған қатысты қорқыныш деңгейі АҚШ-пен шамалас. Яғни жақындық сенімге ұласпай отыр.
Ал Еуропалық одақ технологиялар мен стандарттардың көзі ретінде қабылданады, бірақ ол алыстағы серіктес ретінде сипатталады – «оларға біз маңызды емеспіз, бізге де олар аса жақын емес» деген түсінік басым.
- Бір жағынан, ол – геосаяси тұрғыдан қажетті серіктес: ортақ шекара шамамен 7000 км, ОДКБ мен ЕАЭО аясындағы байланыстар бар.
- Қазақстандықтардың 39,4%-ы сыртқы қауіп туындаған жағдайда Ресейді негізгі одақтас ретінде атайды.
- 52,8%-ы Ресейге оң көзқараста.
- Екінші жағынан, 34,5% респонденттің Ресейге көзқарасы теріс (2020 жылы бұл көрсеткіш небәрі 13% болған).
- Қоғамда «күш позициясынан серіктестік» туралы пікірлер айтылады.
- Империялық реваншизм мен аумақтық талаптар туралы терең алаңдаушылық бар.
Соңғы бес жылда Ресейге көзқарас айқын өзгерді: 2020 жылғы 81% оң бағадан 2025 жылы 53%-ға дейін төмендеген, яғни шамамен 1,5 есе қысқарған. Бұл Ресейге қатысты амбиваленттіліктің күшейгенін көрсетеді: адамдар онымен серіктестік қажет екенін түсінеді, бірақ оның асимметриялық сипатына алаңдайды.
Парадокс мынада: Ресей эмоциялық әрі экономикалық тұрғыдан жақын («жақын шеңберде»), бірақ оған қатысты қорқыныш деңгейі АҚШ-пен шамалас. Яғни жақындық сенімге ұласпай отыр.
Ал Еуропалық одақ технологиялар мен стандарттардың көзі ретінде қабылданады, бірақ ол алыстағы серіктес ретінде сипатталады – «оларға біз маңызды емеспіз, бізге де олар аса жақын емес» деген түсінік басым.
Қытай: бір жағынан экономикалық мүмкіндіктер көзі, екінші жағынан экономикалық экспансия қаупі ретінде қабылданады
Соңғы бес жылда Қытайға қатысты көзқарас түбегейлі өзгерді:
Қазақстандықтар бұл жерде белгілі бір парадоксты көреді:
Қытай елдің дамуы үшін қажет, алайда егемендікті жоғалтып алмау үшін аса сақтық қажет деп саналады.
«Қытай біздің нарықты өте мұқият зерттейді. Біз ауыз ашқанша, олар қасықпен-ақ бәрін ұсынып қояды. […] Бізге бірдеңе жасаудың не керегі бар, егер Қытай соның бәрін біздің орнына істеп берсе? [...] Мұндай серіктестік қауіпті. Өйткені олар біздің нарықты бізден де жақсы біледі. Айтқандай, қытайлар біз үшін әлдеқашан ойлап тауып қойған, ал біз ол туралы әлі ойланбаған да шығармыз».
Әйел, 57 жаста, қала тұрғыны
- 2020 жылы Қытайға оң баға бергендер 48% болса, 2025 жылы бұл көрсеткіш 67,8%-ға жетті (+20 пайыздық тармақ).
- Бұл Қытайдың экономикалық мүмкіндіктерін мойындаудың артқанын көрсетеді: инвестициялар, жұмыс орындары, тауар айналымы, визасыз режим сияқты факторлар оң қабылданады.
- Алайда сонымен қатар терең алаңдаушылық та күшейіп келеді: қарыз тәуелділігіне түсу қаупі («Тәжікстандағыдай жағдай қайталануы мүмкін» деген қауіп);
- Жер мен ресурстарды сатып алу арқылы «жасырын экспансия» ықтималдығы;
- Қазақстан экономикасының шикізаттық қосымшаға айналу тәуекелі.
Қазақстандықтар бұл жерде белгілі бір парадоксты көреді:
Қытай елдің дамуы үшін қажет, алайда егемендікті жоғалтып алмау үшін аса сақтық қажет деп саналады.
«Қытай біздің нарықты өте мұқият зерттейді. Біз ауыз ашқанша, олар қасықпен-ақ бәрін ұсынып қояды. […] Бізге бірдеңе жасаудың не керегі бар, егер Қытай соның бәрін біздің орнына істеп берсе? [...] Мұндай серіктестік қауіпті. Өйткені олар біздің нарықты бізден де жақсы біледі. Айтқандай, қытайлар біз үшін әлдеқашан ойлап тауып қойған, ал біз ол туралы әлі ойланбаған да шығармыз».
Әйел, 57 жаста, қала тұрғыны
Түркия – қоғамдық симпатияның сөзсіз көшбасшысы
Түркияға деген оң көзқарас мәдени және медиа байланыстармен (телехикаялар, діни-мәдени астарлар), көші-қон арқылы қалыптасқан қарым-қатынастармен және экономикалық пайда күтуімен нығая түседі. Қазақстандықтардың 80%-ы бұл елге оң баға береді. Бұл көрсеткіш өзге мемлекеттермен салыстырғанда айрықша жоғары деңгейде.
«Түркиямен қарым-қатынасымыз, шамасы, ең жақсы әрі ең жоғары бағаланатын байланыстардың бірі. Біздің ел олармен өте жылы, достық жағдайда. Себебі тәуелсіздік алған кезде Түркия бізді алғашқылардың бірі болып қолдады. Түркия әрдайым қолдау көрсетуге тырысты, бұл қазір де жалғасып келеді. Жалпы, арамыздағы қатынас өте жылы әрі тату».
Ер, 23 жаста, ауыл тұрғыны
«Түркиямен қарым-қатынасымыз, шамасы, ең жақсы әрі ең жоғары бағаланатын байланыстардың бірі. Біздің ел олармен өте жылы, достық жағдайда. Себебі тәуелсіздік алған кезде Түркия бізді алғашқылардың бірі болып қолдады. Түркия әрдайым қолдау көрсетуге тырысты, бұл қазір де жалғасып келеді. Жалпы, арамыздағы қатынас өте жылы әрі тату».
Ер, 23 жаста, ауыл тұрғыны
Қазақстандықтар Орталық Азия елдерінің интеграциясын қолдағанмен, оған күмәнмен қарайды
Түркия, Өзбекстан және Қырғызстан «бауырлас» мемлекеттер ретінде қабылданады, алайда кедергілер де айқын көрінеді:
Түркия 80% оң баға алып, ең жоғары көрсеткішке ие болды. Бұл екі ел арасындағы мәдени жақындықты, тарихи мұраны (Түркия Қазақстанның тәуелсіздігін алғаш болып мойындаған ел), медиа байланыстарды және діни-мәдени ортақтықты көрсетеді.
«Бәсекелес ретінде Өзбекстанды да атауға болады. Қазіргі таңда Өзбекстанның жас буыны қарқынды дамып келеді. Әлеуметтік желілерде де білім беру немесе өндіріс саласында олардың жастарының амбициясы жоғары екені жиі байқалады. Жалпы алғанда, бұл үрдіс Өзбекстан жастарының біз үшін елеулі бәсекелеске айнала алатынын көрсетеді».
Әйел, 35 жаста, қала тұрғыны
«Менің ойымша, Америка, Латын Америкасы, Аустралия, Англия, Ұлыбритания сияқты Батыс елдері Орталық Азия елдеріне айрықша құрметпен қарай бермейді. Алайда олар бес-алты ел болып біріккен кезде, өзге мемлекеттер олармен санасуға мәжбүр болады. Сондықтан мұндай бірігу өңір ретінде нығаюға әрі өз ұстанымын айқындап, өзін халықаралық деңгейде танытуға апаратын жол деп қабылданады».
Әйел, 53 жаста, ауыл тұрғыны
- Көршілердің амбициясы (Өзбекстан «бауырластан бәсекелеске» айналып барады деген пікір бар)
- Басшылық деңгейінде саяси еріктің жеткіліксіздігі
- Географиялық кедергілер (су ресурстарын бөлу, кедендік тосқауылдар)
- Аймақтық көшбасшылықтан айырылып қалу қаупі
Түркия 80% оң баға алып, ең жоғары көрсеткішке ие болды. Бұл екі ел арасындағы мәдени жақындықты, тарихи мұраны (Түркия Қазақстанның тәуелсіздігін алғаш болып мойындаған ел), медиа байланыстарды және діни-мәдени ортақтықты көрсетеді.
«Бәсекелес ретінде Өзбекстанды да атауға болады. Қазіргі таңда Өзбекстанның жас буыны қарқынды дамып келеді. Әлеуметтік желілерде де білім беру немесе өндіріс саласында олардың жастарының амбициясы жоғары екені жиі байқалады. Жалпы алғанда, бұл үрдіс Өзбекстан жастарының біз үшін елеулі бәсекелеске айнала алатынын көрсетеді».
Әйел, 35 жаста, қала тұрғыны
«Менің ойымша, Америка, Латын Америкасы, Аустралия, Англия, Ұлыбритания сияқты Батыс елдері Орталық Азия елдеріне айрықша құрметпен қарай бермейді. Алайда олар бес-алты ел болып біріккен кезде, өзге мемлекеттер олармен санасуға мәжбүр болады. Сондықтан мұндай бірігу өңір ретінде нығаюға әрі өз ұстанымын айқындап, өзін халықаралық деңгейде танытуға апаратын жол деп қабылданады».
Әйел, 53 жаста, ауыл тұрғыны
Халықаралық серіктестер «бауырлас» не «стратегиялық» сипатта қабылданады
Қазақстандықтар халықаралық серіктестерді интуитивті түрде екі топқа бөледі:
Стратегиялық, бірақ алаңдаушылық туғызатын серіктестер – Ресей, Қытай, АҚШ. Бұл қатынастар сенімге емес, есепке негізделген прагматикалық әрі көбіне мәжбүрлі сипатта қабылданады.
Бауырлас әрі жақын елдер – Орталық Азия мемлекеттері мен Түркия. Бұл қатынастар мәдени жақындыққа, өзара симпатияға және сенімділік сезіміне негізделеді.
Стратегиялық, бірақ алаңдаушылық туғызатын серіктестер – Ресей, Қытай, АҚШ. Бұл қатынастар сенімге емес, есепке негізделген прагматикалық әрі көбіне мәжбүрлі сипатта қабылданады.
Бауырлас әрі жақын елдер – Орталық Азия мемлекеттері мен Түркия. Бұл қатынастар мәдени жақындыққа, өзара симпатияға және сенімділік сезіміне негізделеді.
Сыртқы саяси серіктестер картасы
Зерттеу аясында респонденттерге Қазақстанның сыртқы ортасын қалай қабылдайтынын визуалды түрде көрсету ұсынылды. Қатысушылар елдерді маңыздылық деңгейіне қарай орналастырды: орталыққа – басымдық берілетін одақтастарды, ал шеткері аймақтарға – салыстырмалы түрде маңызы төмен елдерді. Ұсынылып отырған карта фокус-топтық талқылаулар барысында анықталған ең типтік конфигурацияларды жинақтап көрсетеді.
Жақын шеңбер, басты одақтастар
Ең маңызды әрі сенімді серіктестер ретінде қабылданатын елдер:
Ресей – географиялық жақындық, тарихи мұра (КСРО), экономикалық тәуелділік және стратегиялық серіктестік.
Қытай – аумақтық жақындық, инвестиция мен тауар айналымының көлемі, «ұлы держава» ретіндегі мойындау.
Түркия, Өзбекстан, Қырғызстан – мәдени және тілдік ұқсастық, тарихи қолдау және экономикалық ынтымақтастық.
Ең маңызды әрі сенімді серіктестер ретінде қабылданатын елдер:
Ресей – географиялық жақындық, тарихи мұра (КСРО), экономикалық тәуелділік және стратегиялық серіктестік.
Қытай – аумақтық жақындық, инвестиция мен тауар айналымының көлемі, «ұлы держава» ретіндегі мойындау.
Түркия, Өзбекстан, Қырғызстан – мәдени және тілдік ұқсастық, тарихи қолдау және экономикалық ынтымақтастық.
Орта шеңбер, маңызды серіктестер
Геосаяси баланс қамтамасы ететін және технология, стандарт әкелуге қабілетті елдер:
АҚШ – тәжірибесі мол, технология, инновация, білім және медицина саласында алдыңғы қатардағы держава (алайда құндылықтық алаңдаушылық та бар).
Германия, Жапония, Оңтүстік Корея, Еуропа елдері – технологиялар, машина жасау, IT және инновациялар көзі ретінде қабылданады.
Орталық Азия және ТМД елдері (Тәжікстан, Әзербайжан) – қарым-қатынасы орта деңгейде бағаланатын мемлекеттер.
Геосаяси баланс қамтамасы ететін және технология, стандарт әкелуге қабілетті елдер:
АҚШ – тәжірибесі мол, технология, инновация, білім және медицина саласында алдыңғы қатардағы держава (алайда құндылықтық алаңдаушылық та бар).
Германия, Жапония, Оңтүстік Корея, Еуропа елдері – технологиялар, машина жасау, IT және инновациялар көзі ретінде қабылданады.
Орталық Азия және ТМД елдері (Тәжікстан, Әзербайжан) – қарым-қатынасы орта деңгейде бағаланатын мемлекеттер.
Алыс шеңбер, бейтарап елдер
Алыс немесе екінші кезектегі серіктестер ретінде қабылданатын мемлекеттер:
Ұлыбритания, Канада, Аустралия – «айтарлықтай ортақ мүдде жоқ», «өзара байланыс әлсіз» немесе «бір-біріне қызығушылық төмен» деген сипатта қабылданады.
Африка және Латын Америкасы елдері – қатынастар жеткілікті дамымаған немесе даму деңгейі төмен өңірлер ретінде көрінеді.
Алыс немесе екінші кезектегі серіктестер ретінде қабылданатын мемлекеттер:
Ұлыбритания, Канада, Аустралия – «айтарлықтай ортақ мүдде жоқ», «өзара байланыс әлсіз» немесе «бір-біріне қызығушылық төмен» деген сипатта қабылданады.
Африка және Латын Америкасы елдері – қатынастар жеткілікті дамымаған немесе даму деңгейі төмен өңірлер ретінде көрінеді.
ЖАҚЫН ШЕҢБЕР
басты одақтастар
Ең маңызды әрі сенімді серіктестер ретінде қабылданатын елдер:
Ресей – географиялық жақындық, тарихи мұра (КСРО), экономикалық тәуелділік және стратегиялық серіктестік.
Қытай – аумақтық жақындық, инвестиция мен тауар айналымының көлемі, «ұлы держава» ретіндегі мойындау.
Түркия, Өзбекстан, Қырғызстан – мәдени және тілдік ұқсастық, тарихи қолдау және экономикалық ынтымақтастық.
басты одақтастар
Ең маңызды әрі сенімді серіктестер ретінде қабылданатын елдер:
Ресей – географиялық жақындық, тарихи мұра (КСРО), экономикалық тәуелділік және стратегиялық серіктестік.
Қытай – аумақтық жақындық, инвестиция мен тауар айналымының көлемі, «ұлы держава» ретіндегі мойындау.
Түркия, Өзбекстан, Қырғызстан – мәдени және тілдік ұқсастық, тарихи қолдау және экономикалық ынтымақтастық.
ОРТА ШЕҢБЕР
маңызды серіктестер
Геосаяси баланс қамтамасы ететін және технология, стандарт әкелуге қабілетті елдер:
АҚШ – тәжірибесі мол, технология, инновация, білім және медицина саласында алдыңғы қатардағы держава (алайда құндылықтық алаңдаушылық та бар).
Германия, Жапония, Оңтүстік Корея, Еуропа елдері – технологиялар, машина жасау, IT және инновациялар көзі ретінде қабылданады.
Орталық Азия және ТМД елдері (Тәжікстан, Әзербайжан) – қарым-қатынасы орта деңгейде бағаланатын мемлекеттер.
маңызды серіктестер
Геосаяси баланс қамтамасы ететін және технология, стандарт әкелуге қабілетті елдер:
АҚШ – тәжірибесі мол, технология, инновация, білім және медицина саласында алдыңғы қатардағы держава (алайда құндылықтық алаңдаушылық та бар).
Германия, Жапония, Оңтүстік Корея, Еуропа елдері – технологиялар, машина жасау, IT және инновациялар көзі ретінде қабылданады.
Орталық Азия және ТМД елдері (Тәжікстан, Әзербайжан) – қарым-қатынасы орта деңгейде бағаланатын мемлекеттер.
АЛЫС ШЕҢБЕР
бейтарап елдер
Алыс немесе екінші кезектегі серіктестер ретінде қабылданатын мемлекеттер:
Ұлыбритания, Канада, Аустралия – «айтарлықтай ортақ мүдде жоқ», «өзара байланыс әлсіз» немесе «бір-біріне қызығушылық төмен» деген сипатта қабылданады.
Африка және Латын Америкасы елдері – қатынастар жеткілікті дамымаған немесе даму деңгейі төмен өңірлер ретінде көрінеді.
бейтарап елдер
Алыс немесе екінші кезектегі серіктестер ретінде қабылданатын мемлекеттер:
Ұлыбритания, Канада, Аустралия – «айтарлықтай ортақ мүдде жоқ», «өзара байланыс әлсіз» немесе «бір-біріне қызығушылық төмен» деген сипатта қабылданады.
Африка және Латын Америкасы елдері – қатынастар жеткілікті дамымаған немесе даму деңгейі төмен өңірлер ретінде көрінеді.
Қауіп-қатерлер
ҚҰЖАТТАР
Талдамалық баяндама. Серіктестер мен басымдықтар: қазақстандықтар сыртқы саясаттан не күтеді?
Шешім қабылдарда «халық пікіріне» емес, барлық тараптың мүддесін ескеретін мәміле жасауға басымдық берілетін сыртқы саясат элиталар еншісіндегі шаруа деген пікір бар. Зерттеулер нәтижесіне қарағанда, азаматтар сыртқы саясат жөнінде көбіне партия мен медиадағы элиталардың сигналдарын ...
Презентация. Қазақстанның сыртқы саясаты мен негізгі халықаралық серіктестері: экспертті аудиторияның көзқарасы
Осы презентацияда Қазақстандағы сыртқы акторлар мен халықаралық серіктестерге қатысты эксперттік және ақпараттанған аудиторияның көзқарастары бойынша сауалнама нәтижелері ұсынылады ...
Талдау жазбасы. Қазақстандағы Канаданың қабылдануы [RUS]
Бұл құжатта Қазақстан қоғамы мен сарапшылар қауымдастығында қалыптасқан Канада бейнесі талданып, екіжақты қатынастарды дамытудың ықтимал бағыттары бойынша ұсынымдар беріледі. Қазақстан мен Канаданы 30 жылдан астам дипломатиялық, саяси және сауда-экономикалық ынтымақтастық тарихы байланыстырады ...
- Шешім қабылдарда «халық пікіріне» емес, барлық тараптың мүддесін ескеретін мәміле жасауға басымдық берілетін сыртқы саясат элиталар еншісіндегі шаруа деген пікір бар. Зерттеулер нәтижесіне қарағанда ...
- Осы презентацияда Қазақстандағы сыртқы акторлар мен халықаралық серіктестерге қатысты эксперттік және ақпараттанған аудиторияның көзқарастары бойынша сауалнама нәтижелері ұсынылады ...
- Бұл құжатта Қазақстан қоғамы мен сарапшылар қауымдастығында қалыптасқан Канада бейнесі талданып, екіжақты қатынастарды дамытудың ықтимал бағыттары бойынша ұсынымдар беріледі. Қазақстан мен ...
ЖОБА КОМАНДАСЫ
- Дарина ДәулетбекЖоба үйлестірушісі, зерттеуші
- Анастасия РешетнякЗерттеуші
- Аружан ДостайЗерттеуші
- Виктория НемЗерттеуші
- Серик БейсембаевӘдістемелік үйлестіруші
- Салтанат ОразбековаДалалық үйлестіруші
-
Бұл зерттеу 2025 жылғы шілде-қараша айлары аралығында Paperlab қоғамдық қоры мен Канадалық Жергілікті Бастамалар Қорының (CFLI) қолдауымен жүргізілді.
- Бұл зерттеу 2025 жылғы шілде-қараша айлары аралығында Paperlab қоғамдық қоры мен Канадалық Жергілікті Бастамалар Қорының (CFLI) қолдауымен жүргізілді.
Astana, Qazaqstan